Chrześcijański pogrzeb

Z Niepokalaną
... do domu Ojca Jesień 3(23) 2000

Chrześcijański pogrzeb ks. Maciej Zachara MIC

Jednym ze skutków grzechu pierworodnego jest lęk przed śmiercią. Znajduje on swój wyraz w dwóch rodzajach postaw praktycznych wobec perspektywy śmierci: jedną z nich jest pełna pesymiznu rezygnacja, drugą zaś (dzisiaj niewątpliwie częstszą) - ucieczka od jakiejkolwiek myśli o śmierci. Obie te postawy nie są jednak chrześcijańskie. Wzorem właściwego stosunku człowieka wierzącego do śmierci mogą być słowa św. Pawła z Listu do Filipian: " (...) Chrystus będzie uwielbiony w moim ciele: czy to przez życie, czy przez śmierć. Dla mnie bowiem żyć - to Chrystus, a umrzeć - to zysk. Jeśli bowiem żyć w ciele - to dla mnie owocna praca, co mam wybrać? Nie umiem powiedzieć. Z dwóch stron doznaję nalegania: pragnę odejść i być z Chrystusem, bo to o wiele lepsze, pozostawać zaś w ciele - to bardziej dla was konieczne" (Flp 1,20-24). Tęsknota do śmierci nie wynika tu ze zniechęcenia i nie jest ucieczką od życia, lecz spowodowana jest głębokim przeświadczeniem, że dla człowieka wierzącego śmierć to ukończenie pielgrzymki do domu Ojca.

Taką wizją umierania jest przepojona również liturgia pogrzebu. Ilekroć uczestniczymy w liturgii pogrzebu, powinniśmy zwracać uwagę na teksty modlitw oraz na liturgiczne znaki, których funkcją jest pogłębianie naszej wiary.

Przede wszystkim zwróćmy uwagę na to, że rytuał pogrzebu przewiduje dwie procesje: najpierw z ciałem zmarłej osoby do kościoła, potem na cmentarz. Ta pierwsza procesja jest dziś zachowywana głównie w parafiach wiejskich oraz w małych miasteczkach. Czasami stosuje się jej zredukowaną formę w postaci wniesienia trumny do kościoła na rozpoczęcie liturgii. Obie procesje mają nie tylko znaczenie praktyczne, ale ich wymowa jest znacznie głębsza. W liturgii procesje zawsze symbolizują pielgrzymowanie w kierunku domu Ojca. Natomiast w liturgii pogrzebowej symbolika procesji jako drogi ku Ojcu nabiera szczególnego znaczenia.

Niektóre znaki liturgiczne nawiązują do sakramentu chrztu, co stanowi podkreślenie, że śmierć jako przejście do domu Ojca stanowi dopełnienie tego, co człowiek otrzymał w sakramencie chrztu świętego. Śmierć człowieka koronuje pielgrzymkę rozpoczętą na chrzcie św. Nawiązaniem do chrztu jest zapalony Paschał. Pamiętamy, że pod koniec liturgii chrzcielnej następuje obrzęd zapalenia świecy od Paschału, a wręczeniu świecy towarzyszą słowa, w których celebrans wyraża pragnienie Kościoła, aby dziecko "oświecone przez Chrystusa, postępowało zawsze jak dziecko światłości, a trwając w wierze, mogło wyjść na spotkanie przychodzącego Pana razem z wszystkimi Świętymi w niebie". Jeszcze wyraźniejszym nawiązaniem do chrztu jest znak święconej wody. Trumna z ciałem zmarłej osoby zostaje pokropiona wodą święconą zarówno w kościele, jak i na cmentarzu.

Warto również zwrócić uwagę na pewne teksty liturgiczne, które pomagają nam w spojrzeniu na śmierć jako na chwalebne przejście z tego świata do Ojca. W jednej z Prefacji przeznaczonych na Msze żałobne słyszymy m.in. takie słowa: "Albowiem życie Twoich wiernych, o Panie, zmienia się, ale się nie kończy, i gdy rozpadnie się dom doczesnej pielgrzymki, znajdą przygotowane w niebie wieczne mieszkanie”. Życie ludzkie jest tu pojmowane jako pielgrzymka, a ziemia jako mieszkanie prowizoryczne, nietrwałe. Również inne teksty mówią o śmierci jako o przejściu, którego nie dokonujemy samotnie, gdyż wychodzi nam na spotkanie wspólnota zbawionych. Np. w śpiewie towarzyszącym wyprowadzeniu trumny z kościoła są m.in. takie słowa: "Niech Aniołowie zawiodą cię do raju, a gdy tam przybędziesz, niech przyjmą cię męczennicy i wprowadzą cię do krainy życia wiecznego".

Dajmy się prowadzić modlitwie Kościoła, aby zakorzeniony w nas lęk przed śmiercią coraz bardziej ustępował miejsca ufnej wierze w Chrystusa Zmartwychwstałego, który prowadzi nas na drodze pielgrzymowania ku Ojcu w niebie.