Zgromadzenie w 1864 r. uległo kasacie ze strony zaborcy rosyjskiego. Marianie z ziem polskich zostali zwiezieni do klasztoru w Mariampolu i tam czekali na śmierć. Nie mogli przyjmować nowych członków. Sytuacja była dramatyczna. W 1909 r. pozostał już tylko jeden marianin - ks. Wincenty Sękowski, generał Zgromadzenia.

Jerzy Matulewicz, urodzony w Lugine w mariańskiej parafii (7 km od Mariampola, Litwa) jako ksiądz diecezjalny, absolwent Akademii Duchownej w Petersburgu, dostrzegł potrzebę istnienia mariańskiego zgromadzenia. Wystarał się od Stolicy Apostolskiej o odpowiednie pozwolenie i 29 sierpnia 1909 r. wstąpił do Zgromadzenia Księży Marianów bez odbycia nowicjatu. Jednocześnie przyjął do nowicjatu swojego przyjaciela Franciszka Buczysa, również mariańskiego wychowanka. Tak rozpoczął się nowy etap istnienia i rozwoju Zgromadzenia.

Główne elementy reformy o. Matulewicza polegały na zastąpieniu białego habitu czarną sutanną, jaką noszą księża diecezjalni, ze względu na konspirację, żeby działać w podziemiu; uchodząc za księży diecezjalnych, marianie mogli prowadzić życie zakonne. W ten sposób istniały większe szanse przetrwania wspólnoty zakonnej.