|
Z
Niepokalaną
... przyjmujemy Boże dary Wiosna
1(37) 2004
ks. Waldemar Chrostowski
Łaskawość Boga
W obiegowym tego słowa znaczeniu łaska to wyraz życzliwości, a także zaufania do człowieka, który jej doznaje. “Wyświadczyć komuś łaskę”, to udzielić dobra, które obdarowanemu się nie należy, natomiast “ułaskawić” kogoś, to okazać mu miłosierdzie z nadzieją, że nie wróci na drogę zła, które ściągnęło na niego sprawiedliwą karę. Ten sposób myślenia i język nie mogą być zwyczajnie przeniesione na relacje z Bogiem. Przeciwnie, to religijne przeżywanie Bożej łaskawości oraz doświadczenie korzystania z Bożej łaski stanowi podstawę regulacji pomiędzy ludźmi. Właśnie w tej dziedzinie dobrze widać, jak przeżywanie Boga i Jego miłosierdzia rzutuje na kształt więzi społecznych. Moralność biblijnego Izraela była z gruntu teomorficzna, czyli naśladująca Boga. To ona legła u podstaw moralności chrześcijańskiej, a w jej następstwie moralności i etyki europejskiej – nawet wtedy, gdy jej pewne nurty buntowały się przeciw związkom z religią.
Na kartach Pisma św. łaska jest określana za pomocą dwóch hebrajskich słów: chen oraz chesed. Obydwa wyrażają przychylność, niezwykłą dobroć, która może być przejawem uznania czy upodobania w kimś, kto jest nią obdarowany, ale częściej świadczy o trwałej postawie miłosierdzia. Dlatego dobrze nadają się one do wyrażania łaskawości jako jednego z najwspanialszych przymiotów Boga. Bóg nie musi się decydować na czynienie dobra, On po prostu jest Najwyższym Dobrem, jest Miłością i Miłosierdziem. Wyświadczanie przez Niego łaski ludziom to owoc Jego natury. Wyzwanie, jakie staje przed człowiekiem, to gotowość na przyjęcie łaski Bożej, stałe otwarcie się na nią i podatność, która umożliwia jak najczęstsze korzystanie z zasobów Bożej hojności. Język grecki, na który pod koniec ery przedchrześcijańskiej przetłumaczono Biblię Hebrajską, dodając do tego zbioru kilka ksiąg napisanych po grecku, w którym również został napisany Nowy Testament, na opisanie łaski używa słowa charis. To określenie zawiera w sobie ideę wdzięku, uroku i piękna, co rozpoznajemy też w jego łacińskim odpowiedniku - gratia. Izraelici wiedzieli, że wyświadczać łaskę, to czynić dobro; Grecy i Rzymianie dodali nowy wymiar: wyświadczać łaskę, to postępować pięknie, czyli w sposób, który się podoba oraz wyzwala szczery podziw i wzbudza najwznioślejsze uczucia.
Obecność Boga w historii ludzkości sprawiła, że jest to historia zbawienia, a więc w najpełniejszym sensie również długie dzieje Bożej łaskawości. Uwidoczniła się ona od zarania ludzkości, co podkreśla biblijne opowiadanie o upadku pierwszych rodziców. Jest to opowiadanie o grzechu i jego zgubnych skutkach, ale także o Bogu, który nie dopuścił, by ludzie w pełni i do końca ponieśli karę, na jaką zasłużyli. I odtąd zawsze ci, którzy dopuścili się zła, ale się opamiętali przynajmniej w tym, że nie wzgardzili dobrocią Boga, mogli skutecznie skorzystać z Jego miłosierdzia. Tak było w Starym Testamencie, zarówno w odniesieniu do pojedynczych osób i mniejszych grup, jak i w odniesieniu do Izraela jako narodu Bożego wybrania. Bóg związał się z nim wiecznym i nieodwołalnym przymierzem i pozostał mu wierny wbrew wszystkim występkom i grzechom. Łaska to owoc Bożej wierności, a ta przejawia się zarówno w różnorakim wspomaganiu Izraela, jak też w napomnieniach, zwłaszcza prorockich, oraz w sądzie i karach, które powinny skłonić występnych do nawrócenia i odwzajemnienia wierności przymierzu z Bogiem. Tak zresztą przeżywał to biblijny Izrael, gdy modlił się słowami psalmu: “Łaskawość i wierność spotkają się z sobą, ucałują się sprawiedliwość i pokój” (Ps 85,11). Stary Testament ukazuje, że wola wyświadczania przez Boga łaski urzeczywistniała się coraz bardziej, czego szczególnym potwierdzeniem stały się zapowiedzi i obietnice mesjańskie. Tam, gdzie ludzkie siły zawodzą i okazują się niewystarczające, ostatnie słowo należy do Boga, a wtedy łaska zaczyna czynić cuda.
Przejście od Starego do Nowego Testamentu dokonało się najpierw w Maryi. Wybrana przez Boga na Matkę Syna Bożego, odpowiedziała z ufnością, dzięki czemu należy Ona z jednej strony do porządku zapowiedzi i obietnic, z drugiej zaś do porządku ich spełnienia. Pierwsze słowa niebiańskiego zwiastuna w Nazarecie zawierały nawiązanie do pełni łaski, którą Maryja została obdarzona i którą z najwyższym oddaniem przyjęła. Bardziej niż kiedykolwiek przedtem stało się widoczne, że łaskawość Boga, by mogła się zrealizować, potrzebuje ufnej odpowiedzi człowieka, czyli jego współpracy. Łaska niezauważona, zlekceważona, nie przyjęta bądź odrzucona może wprawdzie zamiar Boga opóźnić, ale nie jest w stanie go zniweczyć, gdyż Bóg wytrwale spełnia wszystkie swoje zbawcze zamiary. Maryja jest wzorem wypełniania woli Bożej, jednak na kartach Starego i Nowego Testamentu znajdujemy również przykłady zamykania się na dobroć Bożą albo braku niezbędnej na nią wrażliwości.
“Łaska Boga, która niesie zbawienie wszystkim ludziom” (Tt 2,11), ukazała się najpełniej w Jezusie Chrystusie. Całe Jego życie i posłannictwo były nacechowane czynami miłosierdzia i słowami nawołującymi do świadczenia dobroci. Wielokrotnie i niestrudzenie “wyświadczał łaskę” tym, którzy liczyli na Jego dobroć, oraz innym, którzy się jej nie spodziewali. W końcu, wypełniając starotestamentowe zapowiedzi eksponujące nadzwyczajne miłosierdzie Boga, Jezus dobrowolnie oddał swoje życie “za wielu”, to znaczy za wszystkich, otwierając całą ludzkość na bogactwo Bożej łaski. Jego śmierć i zmartwychwstanie umożliwiły radykalnie nowy porządek łaski, objawiający, że Bóg nie tylko jest ludziom przychylny, ale jest z nami solidarny do tego stopnia, że stał się człowiekiem.
Wcielenie Syna Bożego oraz Jego męka i śmierć to najwyższe przejawy Bożej łaskawości, tak wielkie, że wzbudziły i nadal budzą protest. Odpowiadając w książce Przekroczyć próg nadziei na pytania Vittoria Messoriego, Jan Paweł II powiedział, że ów protest nazywa się Synagogą oraz Islamem. Jedni i drudzy protestują, że to nie przystoi Bogu, ponieważ Bóg powinien być absolutnym majestatem, potężnym i wielkim, oraz nie godzą się na myśl, iżby On sam płacił za winy swojego stworzenia. Tak przeogromna łaska umyka miarom ludzkiej wyobraźni. Najwłaściwszą odpowiedzią na łaskawość Boga pozostaje wiara w Jego Syna i przyniesione przez Niego zbawienie światu, z czym nierozdzielnie łączy się wiara w bogactwo wewnętrznego życia Boga, który jest Ojcem, i Synem, i Duchem Świętym. Wykracza ona poza granice ludzkiego rozumu i przekracza próg nadziei zakorzenionej w Bogu i ku Niemu skierowanej.
|
