|
Z
Niepokalaną
... otwieramy się na
Eucharystię Lato 2(42) 2005
Ostatnia Wieczerza a Pascha żydowska / ks. Maciej Zachara MIC
Ewangeliści Mateusz, Marek i Łukasz przedstawiają Ostatnią Wieczerzę jako żydowską ucztę paschalną. Pascha (od hebr. pesah – przejście), będąca doroczną celebracją upamiętniającą wyjście Izraelitów z niewoli egipskiej jest najważniejszym świętem żydowskim i przykazanie o jej świętowaniu znajdujemy już w Księdze Wyjścia (12, 1-20.24-27). Niestety, nie umiemy dokładnie odtworzyć przebiegu żydowskiej uczty paschalnej w czasach Jezusa. Znany dzisiaj rytuał Paschy, stosowany niezmiennie od wielu wieków przez Żydów, pochodzi z późniejszej epoki niż czasy Jezusa. Z pewnością jednak niektóre jego elementy były znane i praktykowane już w I w.
Pascha jest celebracją domową, jej głównym elementem jest wieczorna uczta, spożywana w gronie rodziny, w klimacie radości, wraz z modlitwami błogosławienia i śpiewem Psalmów. Uczcie przewodniczy ojciec rodziny (Ostatniej Wieczerzy przewodniczył oczywiście sam Jezus).
Na początku ojciec rodziny wygłasza błogosławieństwo z okazji święta, i wypija się pierwszy kielich wina. Wszyscy obmywają dłonie (zapewne w miejsce tego gestu Jezus dokonał obmycia nóg swoim uczniom – J 13,1-11), a następnie spożywają gorzkie zioła, umoczone w naczyniu z octem, na wspomnienie goryczy niewoli egipskiej.
Potem następuje jedna z najważniejszych części Paschy, jaką jest opowiadanie (haggada) o wyjściu Izraelitów z Egiptu. Jeżeli są dzieci, to stawiają one pytania o znaczenie tego wszystkiego, co się dokonuje, czym ta noc różni się od wszystkich innych nocy. Narracja o wyjściu z niewoli egipskiej to rodzaj katechezy. Wierzący Izraelita, świętujący Paschę, przeżywa ją tak, jakby to on sam był wśród wychodzących z Egiptu. Opowiadaniu towarzyszy śpiew hymnów i Psalmów (Ps 113 i 114). Po opowiadaniu wypija się drugi kielich wina. O tym kielichu, wypijanym jeszcze przed wieczerzą, zdaje się wspominać św. Łukasz w swej Ewangelii (Łk 22,17).
Następuje wówczas przejście do właściwej uczty. Najpierw błogosławi się i rozdziela wszystkim chleb niekwaszony. Zapewne to wówczas Jezus, rozdzielając chleb, dodał słowa: „Bierzcie, to jest Ciało Moje”. Ponownie spożywa się także nieco gorzkich ziół, umaczanych w charosecie (masie koloru gliny sporządzonej z migdałów, rodzynek, jabłek ze szczyptą cynamonu, cukru i z odrobiną wina) na pamiątkę ciężkich prac w Egipcie. Potem następuje już zwyczajna, obfita uczta. W epoce Starego Testamentu i w czasach Jezusa obowiązkowo spożywano pieczonego baranka, ale od czasu zburzenia świątyni w 70 r. Żydzi nie spożywają już baranka.
Po wieczerzy następuje spożycie trzeciego kielicha wina. Po napełnieniu kielicha, ojciec rodziny wygłasza uroczyste błogosławieństwo za dzieło stworzenia, za pokarm, za dar Prawa i Przymierza, z prośbą za Izraela o zbawienie w czasach mesjańskich. Zapewne nad tym właśnie kielichem Jezus do słów błogosławieństwa dodał słowa: „Bierzcie i pijcie, to jest kielich Krwi Mojej”. Jest to już koniec wieczerzy. Po niej następuje jeszcze śpiew Psalmów dziękczynnych i wielbiących (Ps 115-118 i 136). Być może właśnie ten śpiew miał na myśli Ewangelista Marek, kończący swój opis Ostatniej Wieczerzy słowami: „Po odśpiewaniu hymnu wyszli w stronę Góry Oliwnej” (Mk 14,26).
W aktualnym rytuale po tym śpiewie wypija się czwarty, ostatni kielich wina, i kończy się obrzęd słowami: „W przyszłym roku w Jeruzalem”.
Jezus wszedł w rytuał paschalny i nadał mu nowe znaczenie. To On sam jest naszą Paschą. Eucharystia, ustanowiona podczas Ostatniej Wieczerzy, wspomina i uobecnia śmierć i zmartwychwstanie Chrystusa, w oczekiwaniu na ostateczne wyzwolenie od zła i grzechu i ostateczne zbawienie, które dokona się w królestwie Bożym.
|
