Pamiętaj, że jesteś prochem

Z Niepokalaną
... dla Chrystusa i Kościoła Wiosna 1(57) 2009

Pamiętaj, że jesteś prochem / ks. Maciej Zachara MIC

Wielki Post to czas pokuty i nawrócenia. Wchodzimy w ten okres liturgią Środy Popielcowej, podczas której na nasze głowy zostaje nałożony popiół. Kapłan, nakładając popiół na nasze głowy, wypowiada słowa: „Nawracajcie się i wierzcie Ewangelii” (Mk 1,15) albo „Pamiętaj, że jesteś prochem i w proch się obrócisz” (por. Rdz 3,19).

Zastanówmy się przez chwilę nad znaczeniem tego obrzędu. Czy pokuta i nawrócenie nie jest sprawą wewnętrzną każdego człowieka? Czy mało estetyczny gest nałożenia popiołu jest potrzebny? A czy słowa „pamiętaj, że jesteś prochem” nie są poniżające dla człowieka i przesadne?

Popiół jest z jednej strony symbolem grzechu i ułomności natury ludzkiej, z drugiej zaś wskazuje na przemijalność wszystkiego, co doczesne. Popiół pochodzi ze spalonych gałązek palm lub innych drzew poświęconych w poprzednim roku. Jest on zatem pozostałością czegoś, co jeszcze niedawno było zielone i piękne. Przez sam ten fakt znak popiołu wzywa, aby nie absolutyzować niczego co doczesne i nie przywiązywać do tego swego serca. Chrześcijanin jest związany tylko z Jezusem Chrystusem i On sam jest dla człowieka wierzącego jedynym celem. Wszystko inne ma swoją wartość w kontekście relacji do Chrystusa. Wielki Post to czas nawrócenia, czyli odnowienia naszej relacji z Chrystusem jako jedynym Panem naszego życia.

W Piśmie św. popiół ma ponadto ścisły związek z grzechem. Grzesznik, szukając swojego życia i szczęścia poza Bogiem, sam siebie skazuje na nicość, której symbolem jest popiół. Dlatego, jak mówi prorok Ezechiel, grzesznik zostaje obrócony w popiół (Ez 28,18). Posypanie głowy popiołem to znak uznania przez grzesznika swojej rzeczywistości oraz wyraz skruchy wobec Boga.

Człowiek wierzący rozpoznaje się w tym, co powiedział św. Paweł: „Chrystus Jezus przyszedł na świat zbawić grzeszników, spośród których ja jestem pierwszy” (1 Tm 1,15), a jak mówi liturgia, spodziewamy się udziału w zbawieniu nie z powodu naszych zasług, lecz dzięki Bożemu przebaczeniu (Kanon rzymski). Pochylenie głowy dla przyjęcia popiołu jest deklaracją: Jestem grzesznikiem i pokładam nadzieję wyłącznie w Bożym miłosierdziu. W liturgii Środy Popielcowej deklaracja ta ma charakter publiczny. Jest to istotne, gdyż grzech i nawrócenie nigdy nie jest naszą prywatną sprawą. Jesteśmy nawzajem od siebie zależni, a należąc do Kościoła, jesteśmy żywymi kamieniami duchowej budowli. Dlatego nasze grzechy zawsze uderzają w innych ludzi i osłabiają wspólnotę Kościoła. Potrzebna jest zatem publiczna deklaracja skruchy i gotowości wejścia w nawrócenie.